دکتر سلمان فرهودی

جراح و دندان پزشک

 دکتر سلمان فرهودی

کیست دندان ، لثه، دهان و ریشه دندان

کیست کیسه‌ی پر از مایعی است که داخل بافت بوجود می آید و سرطانی نیست. احتمال ایجاد کیست در نقاط بسیاری از بدن وجود دارد. کیست‌های اطراف صورت و دهان زیر پوست، زیر غشاء مخاطی دهان، داخل غدد بزاقی و درون استخوان فک ایجاد می‌شود. کیست فک بسیار آهسته بوجود می آید و رشد می‌کند و اکثر بیماران با هیچ علامتی مواجه نمی‌شوند. کیست اقلب به صورت تصادفی در عکس رادیوگرافی‌ مشاهده می‌شود که برای تشخیص دیگر عارضه‌ها گرفته شده است. کیست عفونی دردناک است. بعضی از کیست‌ها بسیار بزرگ هستند وبه دندان‌های کناری آسیب می‌زنند و باعث لق شدن و درد آن‌ها می‌شوند .

انواع کیست دندان

شایع‌ترین کیست‌های دهان و دندان به شرح زیر هست:

انواع کیست دندان

کیست پریفرال یا کیست لثه : این نوع کیست بیشتر روی لثه ایجاد می‌شود و روی ساختار استخوانی دندان تاثیر مستقیم ندارد .
کیست پریودنتال : این نوع کیست وقتی شکل می‌گیرد که پلاک به لثه آسیب بزند و باعث ساییدگی دندان شود. پس از آن پاکت‌های لثه یا فاصله‌های بین لثه‌ها و دندان‌ها ایجاد می‌شود که این موضوع به محل تشکیل آبسه تبدیل می‌شود .
کیست پری اپیکال : این کیست نتیجه عفونت کردن یک دندان است که به جز کشیدن دندان درمان دیگری ندارد .
کیست دنتی ژروس : در اطراف دندان‌های نهفته مانند دندان عقل ایجاد می شود .
کیست ادنتوژنیک یا پریموردیال : این کیست از سلول‌هایی که به جا مانده از جوانه‌های دندان در حال رشد تشکیل می‌شود .
کیست رادیکولار : این نوع کیست با عفونت نوک ریشه‌های دندان همراه می شود.
کراتوسیست : این کیست نوع خاصی از کیست است که عموماً پس از درمان ایجاد می‌شود و به عنوان “تومور ادنتوژنیک کراتوسیست” طبقه‌بندی می‌شود .
آملوبلاستوم تک کیستی : وموری ادنتوژنیک است که تهاجم موضعی دارد .

علل

صدمه یا آسیب دیدن دندان : یست دندان غالباً پی‌آمد آسیب یا صدمه دیدن دندان است .
پوسیدگی دندان : شایع‌ترین دلیل ایجاد کیست یوسیدگی دندان است که به سوراخ شدن دندان منجر می‌شود و معمولاً نقطه شروع عفونت کردن دندان است .
جمع شدن پلاک در دهان : این عارضه نتیجه کوتاهی در رعایت بهداشت دهان و دندان، تغذیه نامناسب و عدم مراجعه منظم به دندانپزشک و جرم‌گیری نکردن دوره‌ای است .

علائم

کیست بافت نرم توده‌ای کوچک و بدون درد است که قطر آن غالباً کوچک‌تر از یک اینچ است .
کیست زیر پوست داخل لب پایین، داخل گونه‌ها یا لثه‌ها ایجاد می‌شود .
کیست معمولاً بدون درد است، مگر آن که عفونی باشد .
کیست کوچک ادنتوژنیک داخل فک بدون درد است .
اگر کیست ادنتوژنیک بزرگ و عفونی شود، دردناک نیز خواهد شد .
کیست باعث برجسته شدن استخوان فک و لق شدن و حرکت کردن دندان می‌شود .

تفاوت بین کیست و آبسه دندان

آبسه: آبسه عفونت موضعی حادی است که با درد، ورم (برای مثال متورم شدن لثه یا حتی صورت و گونه) و گاهی اوقات بدمزه یا بدبو شدن دهان همراه است .
کیست : کیست لزوماً عفونی نیست و به آهستگی بدون هیچ علامتی طی چندین ماه یا چندین سال رشد می‌کند .

عوارض

کیست دندان مشکلات متعددی را به وجود می‌آورد، اما گاهی ماه‌ها یا حتی سال‌ها تشخیص داده نمی‌شود عوارض ناشی از کیست عبارت است از :
کیست عفونی می‌شود و باعث دندان درد و یا ورم صورت می‌شود.
کیست به آرامی جایگزین بخشی از بافت استخوان می‌شود و فک را دچار ضعف می‌کند.
کیست به دیگر دندان‌ها و ساختارهای دندان فشار می‌آورد و باعث بی‌نظمی و نامرتب شدن دندان‌ها می‌شود .
کیست عملکرد عادی دندان و بافت‌های دهان را دچار اختلال می‌کند .
گاهی اوقات چاره‌ای جز کشیدن دندان آسیب دیده نیست .
بیماری از دندان به پوست سرایت می کند و موجب تغییر رنگ دندان می‌شود؛ در این حالت لکه‌هایی روی دندان بیمار ایجاد می‌شود و بیمار با ورم و درد و ناراحتی صورت مواجه می‌شود .
استخوان فک نیز در اثر عفونت کردن دندان آسیب می‌بیند و در نتیجه التهاب استخوان (استئومیلیت) و در پی آن مشکلاتی مانند تحلیل استخوان بوجود می آید .

مشاوره و تشخیص

مشاوره با پزشک بخش مهمی از درمان و فرصتی مناسب است برای معاینه و بررسی عارضه‌های موجود است. دندانپزشک پس از معاینه و رادیوگرافی تشخیص صحیحی درباره دندان و نوع بیماری شما می دهد . بعضی اوقات چون کیست بزرگ یا نزدیک ساختارها است، باید سی تی اسکن انجام شود تا تصویری سه بعدی به دست آید و بتوان از آن برای جراحی استفاده کرد. دندانپزشک مراحل جراحی و نتایج مورد بدست آمده را به بیمار توضیح می‌دهد .

جراحی دندان

درمان

تخلیه کیست لثه یا کیست پریفرال

دندانپزشک چرک را تخلیه می‌کند تا درد و فشار بر اثر کیست لثه یا کیست پریفرال از بین برود. از آنجایی که پس از کشیدن دندان بین لثه و دندان کشیده شده فضایی داخل لثه باقی می‌ماند، کافی است بیمار یک دوره آنتی بیوتیک مصرف کند تا عفونت شروع نشود .
پزشک معالج پس از برداشتن آبسه فضای خالی آن را تمیز می‌کند تا ذرات پوسیده باقی‌مانده از باقی مانده در دندان از هر گونه آلودگی پاک شود. و بعد دندانپزشک دندان را تراش می‌دهد تا سطوح آن صاف شود. به علاوه دندانپزشک لثه را تحریک می‌کند تا دوباره اطراف ریشه‌های دندان اگر پوسیدگی دارد رشد کند و فاصله‌های محل جمع شدن پلاک را ببندد .

جراحی کیست دندان

دندانپزشک برای درمان کیست آن را جراحی می‌کند. جراحی کیست با توجه به اندازه و محل آن به یکی از روش‌های زیر انجام می‌شود:
مارسوپیالیزاسیون : کیست در عمل جراحی شکافته و باز می‌شود. بعد از آنکه غشاء کیست با غشاء مخاطی دهان یکی شد، نقص استخوانی ترمیم می‌شود. بین این دو مرحله معمولاً یک وقفه زمانی یک ساله هست. فقط و فقط کیست خوش‌خیم را می‌توان به این روش جراحی کرد .
انوکلیشن : پوشش داخلی کیست در این روش از استخوان و بافت‌های اطراف جدا می‌شود. نقص استخوانی ایجاد شده با سوزاندن، کرایوتراپی (انجماد)، لیزر یا مواد شیمیایی مانند محلول کارنوی درمان می‌شود .

جراحی کیست دندان

عصب‌کشی برای درمان کیست پری اپیکال

کیست پری اپیکال نتیجه عفونت کردن داخل پالپ (مغز) دندان است و برای درمان آن باید . عصب کشی انجام شود

عصب‌کشی برای درمان کیست

پیشگیری

بهترین راه برای جلوگیری از آبسه کردن دندان رعایت بهداشت دهان و دندان است؛ بیمار برای این منظور باید مسواک زدن و نخ دندان کشیدن را جدی تر از قبل بگیرد، تغذیه خود را بهبود دهد و میوه‌ها و سبزیجات بیشتری را مصرف کند .